?ในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้และจังหวัดสตูลรวมทั้งหมด 4 จังหวัด ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม กฎหมายอนุญาตให้นำกฎหมายว่าด้วยครอบครัวและมรดกตามหลักกฎหมายอิสลามมาใช้บังคับ ในกรณีที่คู่ความทั้งสองฝ่ายเป็นมุสลิม ปัจจุบันนี้ศาลในจังหวัดทั้ง 4 มีดาโต๊ะยุติธรรมประจำศาล
?แต่เฉพาะที่จังหวัดยะลานั้น นอกจากมีศาลจังหวัดยะลาแล้ว ยังมีศาลจังหวัดเบตง ซึ่งมีอำนาจตลอดท้องที่ อำเภอเบตง จังหวัดยะลา จึงอยู่ในบังคับของกฎหมายว่าต้องมีดาโต๊ะยุติธรรมด้วย ในคดีที่เกี่ยวกับครอบครัวและมรดก ที่คู่ความเป็นมุสลิม ทั้งสองฝ่าย จังหวัดเบตง มีน้อยมากที่ศาลจังหวัดเบตง จึงไม่มีดาโต๊ะยุติธรรมประจำศาล จังหวัดเบตง เมื่อมีคดีประเภทดังกล่าวทางศาลจังหวัดเบตง จะมีหนังสือถึง ศาลจังหวัดยะลา ให้ส่งดาโต๊ะยุติธรรม ไปร่วมพิจารณาคดี ดังกล่าวนี้

ศาลเบตง
?สำนักงานศาลยุติธรรมได้ดำเนินการแต่งตั้งดาโต๊ะยุติธรรมโดยสอบคัดเลือกจากคนที่นับถือศาสนาอิสลาม มีความรู้ทางกฎหมายอิสลาม ในเรื่องครอบครัวและมรดก อยู่ในหลักการของอิสลามและไม่เป็นบุคคลเคยกระทำความผิดทางกฎหมายหรือต้องจำคุกมาก่อน
?ดาโต๊ะยุติธรรม ที่ร่วมพิจารณากับผู้พิพากษานั้นเป็นเรื่องการพิจารณาว่าด้วยหลักมรดกของผู้ตาย สิทธิต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับกองมรดก กฎหมายมรดกอิสลามการเป็นทายาทของเจ้ามรดก การถูกจำกัดสิทธิจากกองมรดก การแบ่งมรดกให้แก่ผู้สาบสูญ และทารกในครรภ์มารดา การทำพินัยกรรม ที่มีลักษณะพิเศษ พินัยกรรมการตั้งผู้ปกครอง การสมรส การเป็นทายาท เป็นต้น
?ศาสนาอิสลามเป็นประมวลคำสอนและบทบัญญัติที่เกี่ยวกับหลักความเชื่อหลักจริยธรรม และหลักปฏิบัติ กฎหมายอิสลามเกิดขึ้นพร้อมกัน การกำเนิดศาสนาอิสลามในปีที่ 13 และได้มีการพัฒนาเรื่อยมาจนกระทั่งครบสมบูรณ์ในช่วงก่อนเวลาที่ผ่าน ศาสดามูฮัมหมัด (ศ็อลลัลลอฮ ฮุอะลัย-ฮิวะสัลลัม) จะเสียชีวิตไม่นาน อย่างไรก็ตาม การเรียนรู้เกี่ยวกับอิสลามตลอดจนการปฏิบัติตามคำสั่งสอนของอิสลามนั้นเป็นไปในลัษณะรวม ๆ ไม่แบ่งแยก แขนง หรือสาขาอย่างชัดเจน ลักษณะเช่นนี้ยังดำเนินไปเรื่อย ๆ จนถึงประมาณ กลางศตวรรษที่ 2 ของฮิจเราะห์หรือในราวปี ค.ศ. 767 จึงเริ่มมีการแยกวิชากฎหมายอิสลาม ออกจากวิชาอื่น ๆ อย่างชัดเจน
?ประเทศไทยมีการใช้กฎหมายอิสลามสำหรับผู้นับถือศาสนาอิสลามนับตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยเรื่อยมา หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมทย์ ได้เขียนเกี่ยวกับข้อยกวั้นในการใช้กฎหมายอิสลามในจังหวัดชายแดนใต้ว่า ?ข้อยกเว้นนี้ตกทอดมาจากประวัติศาสตร์เดิมที่มีศาลกรมท่าซ้าย พิจารณาคดี ชนชาติอื่น และมีศาลกรมท่าขวาพิจารณาคดีชนชาติแขก ศาลทั้งสองตัดสินคดี ตามกฎหมายและประเภทนี้ของชนชาตินั้น ๆ แต่สำหรับชนชาติจีน ไม่ปรากฏว่ามีกฎหมายหรือประเพณีผัวเมียมรดก เป็นการแน่นอนศาลกรมท่าซ้ายจึงใช้กฎหมายไทยบังคับ แต่ชนชาติแขก นับถือศาสนาอิสลามมีกฎหมายและประเพณี แน่นอน ในเรื่องผัวเมีย มรดก ศาลกรมท่าขวาจึงใช้กฎหมายอิสลาม สำหรับการบังคับใช้กฎหมายอิสลามลักษณะครอบครัวและมรดกในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ของประเทศไทยนั้นจะปรากฏเป็นหลักฐานครั้งแรก เมื่อปี พ.ศ. 2444 ในกฎหมายข้อบังคับ สำหรับปกครองบริเวณ 7 หัวเมือง ร.ศ.120 ทั้ง หมด 32 ข้อ ข้อที่ 32 มีใจความว่า ให้ใช้พระราชกำหนดกฎหมายทั้งปวงในความอาญาและความแพ่ง แต่ความแพ่ง ซึ่งเกี่ยวด้วยศาสนาอิสลาม เรื่องผัวเมียก็ดี และเรื่องมรดกก็ดี ซึ่งคนนับถือศาสนาอิสลามเป็นทั้งโจทก์จำเลย หรือเป็นจำเลย ให้ใช้กฎหมายอิสลามในการพิจารณาพิพากษาและให้โต๊ะการีซึ่งเป็นผู้รู้และเป็นที่นับถือ ในศาสนาอิสลาม เป็นผู้พิพากษาตามกฎหมายอิสลามนั้น สำหรับการใช้กฎหมายอิสลาม ลักษณะครอบครัวและมรดกในปัจจุบันก็เป็นตามพระราชบัญญัติ ว่าด้วยการใช้กฎหมายอิสลามในจังหวัดปัตตานี นราธิวาส ยะลา และสตูล พ.ศ. 2489 เป็นต้น